آنچه مذكور شد اقوال ديگر نيز هست . امّا حق اين است كه : از جمله مذاهب صوفيّه دو مذهب اصل است و باقى فرع است و آن دو مذهب يكى : قايل بودن است به حلول ، دوّيم : قايل به اتحاد . وسيّد مرتضى رازى اگر چه در كتاب « تبصرة العوام » مذاهب صوفيّه را اصولًا وفروعاً زياده از شش قسم نشمرده‌اند ، امّا در كتاب فصول التّامّه كه بعد از آن به عربى تصنيف كرده قايل به آن شده كه اصل مذهب صوفيّه از دو مذهب بيشتر نيست وبسيارى از فروع آن دو مذهب را در آن كتاب ذكر كرده پس تفصيل اين مقام در ضمن دو فصل مىشود . فصل اوّل‌در بيان اصل مذهب صوفيّه پيشتر مذكور شد كه : يكى از آن دو اصل مذهب حلوليه است ، ايشان گويند خداى تعالى در ما حلول كرده است ، و همچنين در ابدان جميع عارفان حلول مىكند ، وبطلان اين مذهب ظاهر است ، و هر عاقلى را علم قطعى حاصل كه حلول كننده محتاج است به محل ، و ضرورت حاكم است به اينكه هر چه محتاج است به غير ، ممكن است ،